Hormoonsuppletietherapie (HST) is een van de meest besproken onderwerpen rond de perimenopauze. Jarenlang waren veel vrouwen er bang voor. Nu wordt het soms gepresenteerd als oplossing voor bijna alles. De werkelijkheid ligt ergens daartussen.

Veel van wat je online leest over HST in de perimenopauze komt uit het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Het Nederlandse advies is gebaseerd op hetzelfde onderzoek, maar de aanbevelingen kunnen verschillen. In dit artikel lees je hoe de perimenopauze wordt herkend, waarom de meningen over HST uiteenlopen, hoe de behandeling werkt en welke andere mogelijkheden er zijn als HST niet bij je past.

Geen betrouwbare test

De perimenopauze wordt meestal herkend aan je leeftijd, veranderingen in je cyclus en je klachten. Een bloedtest is meestal niet nodig, omdat hormoonspiegels in de perimenopauze sterk kunnen wisselen, soms van dag tot dag [2]. Een bloedtest laat één moment zien. Het patroon over langere tijd zie je er niet in.

Het Britse National Institute for Health and Care Excellence (NICE) adviseert om de perimenopauze bij verder gezonde vrouwen van 45 jaar en ouder vast te stellen op basis van klachten en veranderingen in de cyclus, niet met bloedonderzoek. Bij vrouwen tussen de 40 en 45 kan soms een FSH-test (follikelstimulerend hormoon) worden overwogen [1].

Kan je huisarts de perimenopauze niet bevestigen met een bloedtest, dan betekent dat niet dat je klachten niet echt zijn. Eén test kan simpelweg niet het hele verhaal vertellen. Hetzelfde geldt voor commerciële hormoontests die een duidelijk antwoord beloven.

Sommige vrouwen merken eerst veranderingen in hun cyclus, zoals een menstruatie die vaker komt of minder voorspelbaar wordt. Anderen merken een onrustige slaap, stemmingswisselingen, angst, een wazig hoofd, opvliegers of nachtelijk zweten. Klachten verschillen en komen in allerlei combinaties voor.

Herken je er een aantal, maak dan een afspraak met je huisarts. In Nederland is je huisarts je eerste aanspreekpunt. Waar nodig verwijst je huisarts je door naar een gynaecoloog of een andere specialist.

Waarom de meningen over HST verschillen

Het advies over HST is in de loop der jaren veranderd, en het verschilt nog steeds per land. Als je weet waarom, kun je beter plaatsen wat je leest.

Veel van de zorgen begonnen met een groot onderzoek uit 2002: de Women's Health Initiative (WHI). Daarin werd één specifieke hormooncombinatie getest, geconjugeerde paardenoestrogenen met medroxyprogesteronacetaat. Bij vrouwen die deze combinatie gebruikten, kwamen borstkanker, hart- en vaatziekten, beroertes en bloedstolsels vaker voor. De deelnemers waren gemiddeld 63 jaar, meestal meer dan tien jaar na de gebruikelijke leeftijd van de menopauze [3].

Dat detail ging verloren in de krantenkoppen. De boodschap werd dat hormonen kanker veroorzaken. Het aantal voorschriften daalde, en veel vrouwen gingen door de menopauze zonder een behandeling te overwegen die hen misschien had geholpen.

Sindsdien wordt het bewijs zorgvuldiger gelezen. In februari 2026 schrapte de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) de waarschuwingen voor hart- en vaatziekten, borstkanker en waarschijnlijke dementie uit de belangrijkste waarschuwingstekst van een eerste groep van zes hormoonproducten. De waarschuwing voor baarmoederslijmvlieskanker blijft staan voor producten met alleen oestrogeen [4]. Deze wijzigingen gelden in de Verenigde Staten. In Nederland volgt de informatie over geneesmiddelen de Europese en Nederlandse regels, en die zijn niet op dezelfde manier veranderd.

Waarom verschillen richtlijnen nog steeds? Ze kijken grotendeels naar hetzelfde onderzoek, maar wegen voordelen en risico's anders af.

De Amerikaanse Menopause Society stelt dat voor gezonde vrouwen jonger dan 60, of binnen tien jaar na de menopauze, met hinderlijke klachten en zonder medische redenen om behandeling te vermijden, de voordelen van HST meestal opwegen tegen de risico's [5].

De Nederlandse richtlijn voor huisartsen, de NHG-Standaard De overgang, erkent HST ook als effectieve behandeling voor overgangsklachten, maar is voorzichtiger. De standaard vindt de risico's vooral aanvaardbaar voor vrouwen met ernstige opvliegers, voor maximaal vijf jaar, en raadt langer gebruik af. Volgens de schatting veroorzaakt HST na drie jaar behandeling ongeveer twee extra gevallen van borstkanker en twee extra bloedstolsels per duizend vrouwen. De standaard raadt niet langer aan om na zes maanden te stoppen, omdat klachten vaak meerdere jaren aanhouden [6].

Geen van beide benaderingen is fout. Dit verschil kan verklaren waarom je huisarts voorzichtiger klinkt dan Britse of Amerikaanse artikelen. Vraag hoe de Nederlandse richtlijn op jouw situatie van toepassing is. Voor meer gespecialiseerd advies kun je vragen om een verwijzing naar een gynaecoloog of een overgangspoli.

HST is in de eerste plaats een behandeling voor overgangsklachten. De US Preventive Services Task Force raadt af om het alleen te gebruiken om aandoeningen op de lange termijn te voorkomen, zoals hart- en vaatziekten of botbreuken [7]. Het is ook geen anti-agingbehandeling, zoals je in het volgende deel leest.

Wat HST is, en wat het niet is

HST vult een deel van de hormonen aan die je lichaam tijdens de overgang in lagere of minder voorspelbare hoeveelheden aanmaakt. Daarin verschilt het van de anticonceptiepil.

HST en de pil hebben een ander doel. De meeste combinatiepillen bevatten ethinylestradiol, een synthetisch oestrogeen, samen met een progestageen, en ze voorkomen een eisprong. HST bevat meestal oestradiol, hetzelfde oestrogeen dat je eierstokken maken, in een dosis die bedoeld is om dalende spiegels aan te vullen.

Voor sommige vrouwen kan de pil in de perimenopauze toch de betere keuze zijn, bijvoorbeeld bij endometriose, waarbij hormonale veranderingen de klachten kunnen beïnvloeden. Hormonale behandelingen, waaronder de combinatiepil, horen bij de aanbevolen opties bij pijn door endometriose [8].

Waar het om gaat, is begrijpen waarom een behandeling wordt aangeraden, hoe lang je die misschien nodig hebt en wat de alternatieven zijn. Je verdient duidelijke antwoorden voordat je beslist.

Kiezen voor HST betekent drie beslissingen.

1. Welke hormonen?

Oestrogeen is het belangrijkste hormoon in HST. Het kan opvliegers en nachtelijk zweten verminderen, vaginale klachten verlichten en helpen beschermen tegen botverlies [1, 5].

Heb je nog een baarmoeder, dan wordt oestrogeen meestal gecombineerd met een progestageen. Oestrogeen alleen kan het baarmoederslijmvlies dikker maken en het risico op baarmoederslijmvlieskanker verhogen. Het progestageen beschermt daartegen.

Na een hysterectomie, waarbij de baarmoeder is verwijderd, is HST met alleen oestrogeen meestal een optie [1]. Heb je endometriose gehad, dan kan gecombineerde HST toch worden aangeraden. Bespreek dit met je specialist [8].

Misschien hoor je ook de termen "lichaamsidentiek" en "bio-identiek". Ze beschrijven hormonen met dezelfde moleculaire structuur als die van je lichaam zelf, zoals oestradiol en gemicroniseerd progesteron. Dat is iets anders dan hormonen die op maat worden bereid. Een rapport van de Amerikaanse National Academies uit 2020 vond onvoldoende bewijs voor op maat bereide bio-identieke hormoontherapie en uitte zorgen over verkeerde doseringen wanneer producten niet volgens standaardspecificaties worden gemaakt [9]. Goedgekeurde lichaamsidentieke producten zijn breed verkrijgbaar.

2. Hoe neem je het in?

Oestrogeen is er als tablet, of als pleister, gel of spray die via de huid wordt opgenomen. Tabletten gaan eerst door de lever voordat ze in de bloedbaan komen. Vormen via de huid slaan die eerste passage over.

Een groot onderzoek in The BMJ vond dat HST in tabletvorm samenhing met een hoger risico op bloedstolsels, terwijl oestrogeen via de huid dat niet deed [10]. Sinds de herziening van 2022 maakt de Nederlandse richtlijn oestrogeen via de huid een optie voor alle vrouwen. In Nederland is het progestageen meestal een tablet. Heb je nog een baarmoeder en gebruik je een pleister of gel, dan neem je daarnaast meestal een progestageentablet [6]. Stelt je arts de ene vorm voor boven de andere, vraag dan waarom.

3. Welk schema?

Heb je nog een menstruatie, dan neem je meestal elke dag oestrogeen en voeg je een deel van de maand een progestageen toe. Deze sequentiële of cyclische HST geeft meestal een regelmatige onttrekkingsbloeding. Na de menopauze stappen veel vrouwen over op continu gecombineerde HST. Daarbij neem je beide hormonen elke dag, zodat je geen regelmatige bloedingen meer hebt [1].

Wat HST niet doet

HST is geen middel om af te vallen. Rond de middelbare leeftijd verandert de samenstelling van je lichaam vaak, met onder meer meer vet rond de buik. HST vervangt niet de gewoontes die je gezondheid in deze fase ondersteunen: regelmatig bewegen, krachttraining, voedzaam eten en genoeg slaap.

Het haalt ook geen rimpels weg en draait zonneschade niet terug. Een gerandomiseerd onderzoek van vier jaar vond geen significant verschil in rimpels in het gezicht tussen vrouwen die HST gebruikten en vrouwen die een placebo kregen [11]. Oestrogeen kan bovendien pigmentvlekken verergeren bij vrouwen die gevoelig zijn voor melasma [12]. Maak je je daar zorgen over, vertel het dan aan je arts of dermatoloog.

Als HST geen optie is

Systemische HST is niet voor iedereen geschikt. Wordt het je afgeraden, dan zijn er andere mogelijkheden.

Redenen om systemische HST te vermijden zijn onder meer bepaalde hormoongevoelige vormen van kanker, eerdere bloedstolsels, een beroerte of sommige hartziekten, en onverklaard vaginaal bloedverlies. Of HST bij je past, hangt af van je medische geschiedenis. Dat besluit je samen met je huisarts of specialist.

Een risicofactor sluit niet vanzelf elke vorm van hormoonbehandeling uit. Vrouwen met een BRCA1- of BRCA2-genvariant laten bijvoorbeeld soms hun eierstokken verwijderen om hun risico op eierstokkanker te verlagen, waardoor ze vroeg in de menopauze komen. Een meta-analyse van drie onderzoeken vond bij vrouwen zonder eerdere borstkanker geen significante toename van het risico op borstkanker door HST na deze operatie [13]. Het besluit wordt altijd individueel genomen, samen met een specialist.

De Nederlandse richtlijn noemt ook dat stressverlagende methoden sommige vrouwen met opvliegers kunnen helpen [6].

Hormoonvrije middelen op recept

Sommige medicijnen op recept helpen bij opvliegers en nachtelijk zweten zonder hormonen. Fezolinetant en elinzanetant werken op routes in de hersenen die de lichaamstemperatuur regelen en die gevoeliger worden als oestrogeen daalt. Beide zijn goedgekeurd in de EU en verminderden in klinische studies hoe vaak en hoe heftig opvliegers optraden [14, 15].

Elinzanetant is in de EU ook goedgekeurd voor opvliegers door hormoonblokkerende behandeling bij borstkanker [15]. Bij fezolinetant zijn leverfunctietests nodig voor en tijdens de behandeling, omdat er een risico op leverschade is [16]. Of je zorgverzekeraar deze medicijnen vergoedt, kan verschillen. Vraag het na bij je verzekeraar.

Mogelijkheden bij vaginale klachten

Vaginaal oestrogeen in een lage dosis is een optie bij vaginale droogheid, ongemak bij seks en sommige urineklachten. Het werkt plaatselijk, waardoor er veel minder oestrogeen in de bloedbaan komt dan bij systemische HST [17]. De Nederlandse richtlijn noemt ook vaginale vochtinbrengers en crèmes met hyaluronzuur [6]. Heb je borstkanker gehad, bespreek vaginaal oestrogeen dan eerst met je oncoloog [17].

Je afspraak voorbereiden

Deze vragen kunnen je helpen je voor te bereiden op een gesprek met je huisarts:

• Passen mijn klachten en veranderingen in mijn cyclus bij de perimenopauze? Waarom wel of niet?
• Is HST geschikt voor mij, gezien mijn medische geschiedenis?
• Zo ja, welke hormonen, dosis en vorm passen bij mij, en hoe lang?
• Zo nee, welke andere mogelijkheden heb ik?
• Zou een verwijzing naar een gynaecoloog of overgangspoli helpen?

Je verdient duidelijke antwoorden over je gezondheid. Worden je zorgen niet serieus genomen, dan is het redelijk om om een second opinion te vragen.

In het kort

De perimenopauze wordt meestal herkend aan je leeftijd, veranderingen in je cyclus en je klachten, niet aan een bloedtest. HST in de perimenopauze vult hormonen aan die je lichaam in lagere of minder voorspelbare hoeveelheden aanmaakt, en werkt anders dan de anticonceptiepil. De angst voor HST is grotendeels ontstaan door een onderzoek onder oudere vrouwen die één specifieke hormooncombinatie gebruikten. Nu erkennen de Britse, Amerikaanse en Nederlandse richtlijnen HST allemaal als effectieve behandeling voor overgangsklachten, maar ze wegen de risico's anders af. De Nederlandse richtlijn is voorzichtiger en richt zich op ernstige opvliegers en gebruik tot vijf jaar. Past HST niet bij je, dan kunnen hormoonvrije medicijnen op recept en vaginaal oestrogeen in een lage dosis alternatieven zijn. Je huisarts is de plek om te beginnen.

Veelgestelde vragen

Kan een bloedtest laten zien of ik in de perimenopauze zit? Meestal niet als je ouder bent dan 45. Hormoonspiegels veranderen de hele perimenopauze door, dus één test kan niet het volledige beeld geven. De Britse richtlijn adviseert om de perimenopauze in deze leeftijdsgroep vast te stellen op basis van klachten en veranderingen in je cyclus [1].

Waarom klinkt mijn huisarts voorzichtiger dan wat ik online lees? Veel online informatie volgt de Britse of Amerikaanse richtlijnen. De Nederlandse richtlijn erkent HST ook als effectief, maar vindt de risico's vooral aanvaardbaar voor vrouwen met ernstige opvliegers en voor maximaal vijf jaar [6]. Vraag je huisarts hoe dit voor jou geldt, of een verwijzing zou helpen.

Is HST veilig? Dat hangt af van je leeftijd, je medische geschiedenis, je klachten en het type HST. De Nederlandse richtlijn schat ongeveer twee extra gevallen van borstkanker en twee extra bloedstolsels per duizend vrouwen na drie jaar gebruik [6]. De Amerikaanse Menopause Society vindt de voordelen groter dan de risico's voor de meeste gezonde vrouwen jonger dan 60 met hinderlijke klachten [5]. Je huisarts kan je helpen dit voor jezelf af te wegen.

Zijn pleisters veiliger dan tabletten? Wat bloedstolsels betreft, wijst onderzoek daar wel op. Een groot onderzoek vond een hoger risico bij HST in tabletvorm, maar niet bij oestrogeen via de huid [10]. De Nederlandse richtlijn maakt oestrogeen via de huid nu een optie voor alle vrouwen [6].

Wat kan ik doen als ik geen HST kan gebruiken? Fezolinetant en elinzanetant zijn hormoonvrije medicijnen op recept die in de EU zijn goedgekeurd voor opvliegers en nachtelijk zweten [14, 15]. Vaginaal oestrogeen in een lage dosis en vaginale vochtinbrengers kunnen helpen bij vaginale klachten [6, 17]. Bespreek met je huisarts welke mogelijkheden bij je passen.

-----------------------------------------------------

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en is geen medisch advies.

-----------------------------------------------------

Bronnen

• [1] National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management (NG23). Updated 2024.

• [2] Santoro N, Roeca C, Peters BA, Neal-Perry G. The menopause transition: signs, symptoms, and management options. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2021.

• [3] Writing Group for the Women's Health Initiative Investigators. Risks and benefits of estrogen plus progestin in healthy postmenopausal women: principal results from the Women's Health Initiative randomized controlled trial. JAMA. 2002.

• [4] US Food and Drug Administration. FDA approves labeling changes to menopausal hormone therapy products. 2026.

• [5] The North American Menopause Society. The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2022.

• [6] Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. 2022.

• [7] US Preventive Services Task Force. Hormone therapy for the primary prevention of chronic conditions in postmenopausal persons: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA. 2022.

• [8] Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O, et al. ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open. 2022.

• [9] National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. The clinical utility of compounded bioidentical hormone therapy: a review of safety, effectiveness, and use. The National Academies Press. 2020.

• [10] Vinogradova Y, Coupland C, Hippisley-Cox J. Use of hormone replacement therapy and risk of venous thromboembolism: nested case-control studies using the QResearch and CPRD databases. The BMJ. 2019.

• [11] Owen CM, Pal L, Mumford SL, et al. Effects of hormones on skin wrinkles and rigidity vary by race/ethnicity: four-year follow-up from the ancillary skin study of the Kronos Early Estrogen Prevention Study. Fertility and Sterility. 2016.

• [12] Ogbechie-Godec OA, Elbuluk N. Melasma: an up-to-date comprehensive review. Dermatology and Therapy. 2017.

• [13] Marchetti C, De Felice F, Boccia S, et al. Hormone replacement therapy after prophylactic risk-reducing salpingo-oophorectomy and breast cancer risk in BRCA1 and BRCA2 mutation carriers: a meta-analysis. Critical Reviews in Oncology/Hematology. 2018.

• [14] Lederman S, Ottery FD, Cano A, et al. Fezolinetant for treatment of moderate-to-severe vasomotor symptoms associated with menopause (SKYLIGHT 1): a phase 3 randomised controlled study. The Lancet. 2023.

• [15] European Medicines Agency. Lynkuet (elinzanetant): EPAR medicine overview. 2025.

• [16] European Medicines Agency. Veoza (fezolinetant): direct healthcare professional communication on the risk of drug-induced liver injury. 2025.

• [17] The North American Menopause Society. The 2020 genitourinary syndrome of menopause position statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2020.