De Séptember-gids voor de perimenopauze
Misschien slaap je anders, verandert je menstruatiecyclus of voel je je niet helemaal jezelf. Je vraagt je af of dit met de perimenopauze te maken heeft. Na gesprekken met meer dan 50 vrouwen verzamelden we de vragen die steeds terugkwamen. In deze gids vind je heldere uitleg, betrouwbare informatie en handvatten om beter te begrijpen wat er verandert en welke stappen je kunt zetten.
De perimenopauze is de periode vóór de menopauze. Tijdens deze fase verandert de werking van je eierstokken. De aanmaak van hormonen zoals oestrogeen en progesteron wordt minder voorspelbaar. De hoeveelheid hormonen kan sterk schommelen, soms zelfs van de ene cyclus op de andere.
Deze veranderingen kunnen invloed hebben op je menstruatie, slaap, stemming, energie, concentratie en hoe je je lichamelijk voelt.
De perimenopauze eindigt wanneer je de menopauze hebt bereikt. Dat moment wordt vastgesteld nadat je 12 maanden achter elkaar niet hebt gemenstrueerd, zonder dat daar een andere verklaring voor is. De jaren daarna noemen we de postmenopauze. Lees meer over de fasen van de overgang.
De perimenopauze is een natuurlijke levensfase, geen ziekte. Toch kunnen de veranderingen invloed hebben op je dagelijks leven. Je hoeft daar niet alleen mee rond te lopen. Er zijn verschillende manieren om ondersteuning te vinden.
De perimenopauze begint meestal ergens in je veertiger jaren. Sommige vrouwen merken al veranderingen aan het einde van hun dertiger jaren, terwijl het bij anderen later begint. Er is geen vaste leeftijd waarop de perimenopauze start.
Ook je genetische aanleg, medische voorgeschiedenis en bepaalde behandelingen of operaties kunnen invloed hebben op het moment waarop de overgang begint.
Merk je vóór je 45e veranderingen die mogelijk met de overgang te maken hebben? Bespreek dit dan met je huisarts. Een overgang vóór je 45e wordt een vervroegde overgang genoemd. Begint deze vóór je 40e, dan kan er sprake zijn van premature ovariële insufficiëntie (POI).
Dat is niet altijd meteen duidelijk. Er is niet één klacht of test waarmee je bij iedereen kunt vaststellen of de perimenopauze is begonnen.
Sommige vrouwen merken als eerste dat hun menstruatie verandert. Anderen krijgen eerder last van bijvoorbeeld slaapproblemen, angstgevoelens, concentratieproblemen, vermoeidheid of opvliegers. Dat kan ook gebeuren terwijl je menstruatie nog regelmatig is.
Je leeftijd, de veranderingen die je ervaart en je medische voorgeschiedenis kunnen samen aanwijzingen geven. Het kan helpen om je klachten en menstruatiecyclus een tijdje bij te houden. Zo herken je mogelijk patronen en kun je je beter voorbereiden op een gesprek met je huisarts. Lees hier meer over de eerste tekenen van de overgang.
De eerste veranderingen zijn niet altijd duidelijk. Je hoeft bijvoorbeeld niet meteen opvliegers te krijgen of een onregelmatige menstruatie te hebben.
Dit zijn veranderingen die sommige vrouwen als eerste opmerken:
- Je menstruatie wordt korter, langer of verandert in hoeveelheid.
- Je wordt vaker wakker tijdens de nacht of valt moeilijker in slaap.
- Je voelt je sneller prikkelbaar, angstig of emotioneel.
- Je bent opvallend moe.
- Je hebt meer moeite om je te concentreren of dingen te onthouden.
- Je merkt veranderingen in je libido.
- Je ervaart andere of sterkere PMS-klachten.
Iedere vrouw ervaart de perimenopauze anders. Misschien herken je één van deze veranderingen, misschien meerdere. Ze kunnen geleidelijk ontstaan en in de loop van de tijd veranderen. Meer informatie hier.
De perimenopauze kan enkele jaren duren. Gemiddeld wordt vaak een periode van vier tot tien jaar genoemd, maar dit verschilt sterk per vrouw. Sommige vrouwen doorlopen deze fase sneller, bij anderen duurt het langer. Vooraf is niet precies te voorspellen hoe lang het bij jou zal duren.
Wanneer je 12 maanden achter elkaar niet hebt gemenstrueerd en er geen andere verklaring is, heb je de menopauze bereikt. De jaren daarna noemen we de postmenopauze.
Sommige klachten, zoals vaginale droogheid en gewrichtsklachten, kunnen ook na de menopauze blijven bestaan.
De perimenopauze is de periode vóór de menopauze. Je hormoonspiegels veranderen en kunnen flink schommelen. Daardoor kan je menstruatie onregelmatig worden en kun je andere veranderingen merken. De menopauze is geen lange periode, maar één specifiek moment: de dag waarop je 12 maanden achter elkaar niet hebt gemenstrueerd, zonder een andere verklaring voor het uitblijven van je menstruatie.
De jaren daarna noemen we de postmenopauze.
In het dagelijks taalgebruik wordt het woord menopauze vaak gebruikt voor de hele overgang. Toch is het verschil tussen deze fases handig om te begrijpen wat er in je lichaam gebeurt.
De perimenopauze kan op verschillende manieren merkbaar zijn. Sommige vrouwen hebben weinig klachten, terwijl anderen meerdere veranderingen tegelijk ervaren. Ook de intensiteit en frequentie kunnen verschillen.
Veelvoorkomende klachten en veranderingen zijn:
- Opvliegers en nachtzweten.
- Veranderingen in je menstruatiecyclus.
- Moeite met slapen.
- Angstgevoelens, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen.
- Concentratieproblemen en brain fog.
- Vermoeidheid en veranderingen in je energieniveau.
- Spier- en gewrichtsklachten.
- Veranderingen in je libido.
- Vaginale droogheid en urinewegklachten.
- Veranderingen aan je huid en haar.
Niet iedere klacht die je ervaart, wordt automatisch veroorzaakt door de perimenopauze. Blijven klachten aanhouden, voelen ze ongewoon of maak je je zorgen? Bespreek ze dan met je huisarts.
Ja, angstgevoelens en een gevoel van onrust kunnen tijdens de perimenopauze voorkomen. Ook als je daar eerder nooit last van had.
Schommelingen in je hormonen kunnen invloed hebben op processen die betrokken zijn bij je stemming en emotionele reacties. Ook slecht slapen, lichamelijke klachten en veranderingen in je dagelijks leven kunnen meespelen.
Misschien voel je je vaker gespannen, raak je sneller overweldigd of merk je dat je minder goed met stress omgaat dan voorheen.
Ontspannings- en ademhalingsoefeningen kunnen je helpen om momenten van rust in te bouwen. Ontdek hier een aantal oefeningen. Heeft angst invloed op je werk, relaties of dagelijks leven? Wacht dan niet tot het vanzelf overgaat, maar bespreek met je huisarts welke ondersteuning mogelijk is.
Brain fog is een term die veel vrouwen gebruiken voor veranderingen in hun geheugen, concentratie en mentale helderheid.
Misschien zoek je vaker naar woorden, vergeet je wat je wilde doen of kost het meer moeite om je aandacht bij een gesprek te houden. Taken die je eerder zonder nadenken deed, kunnen ineens meer concentratie vragen.
Schommelingen in hormonen kunnen hierbij een rol spelen. Ook slecht slapen, stress, stemmingswisselingen en vermoeidheid kunnen bijdragen aan deze ervaring.
Bij veel vrouwen zijn deze veranderingen tijdelijk, al verschilt de duur. Zijn je geheugen- of concentratieproblemen ernstig, houden ze aan of ontstaan ze plotseling? Vraag dan medisch advies en ga er niet automatisch van uit dat de perimenopauze de oorzaak is.
Vermoeidheid komt veel voor tijdens de perimenopauze. Misschien word je moe wakker, zelfs na een volledige nacht slaap. Of merk je dat dagelijkse activiteiten meer energie kosten dan voorheen.
Daar kunnen verschillende oorzaken achter zitten. Nachtzweten en slecht slapen kunnen bijvoorbeeld invloed hebben op je energieniveau. Ook hormonale veranderingen, stemmingswisselingen en stress kunnen meespelen.
Vermoeidheid kan daarnaast andere oorzaken hebben, zoals een ijzertekort, problemen met je schildklier of slaapapneu.
Merk je een duidelijke verandering in je energieniveau of heeft de vermoeidheid invloed op je dagelijks leven? Bespreek dit dan met je huisarts om mogelijke oorzaken te onderzoeken.
Ja. Veranderingen in je slaap komen veel voor tijdens de perimenopauze.
Misschien duurt het langer voordat je in slaap valt, word je meerdere keren per nacht wakker of ben je veel eerder wakker dan je gewend bent. Nachtzweten en opvliegers kunnen je slaap verstoren. Ook angstgevoelens en stemmingswisselingen kunnen het moeilijker maken om tot rust te komen.
Een vast slaapritme, een koele slaapkamer en regelmatig bewegen kunnen helpen. Ook kan het zinvol zijn om aan het einde van de dag minder cafeïne te drinken.
Blijven je slaapproblemen aanhouden? Bespreek dit dan met je huisarts. Er zijn verschillende behandelopties, waaronder cognitieve gedragstherapie (CGT) die specifiek op slaapproblemen tijdens de overgang is gericht en, wanneer passend, hormoontherapie.
Veel vrouwen merken rond de middelbare leeftijd veranderingen in hun gewicht of lichaamssamenstelling. Soms verandert vooral de verdeling van lichaamsvet, bijvoorbeeld rond de buik.
Daar kunnen verschillende factoren aan bijdragen. Denk aan ouder worden, veranderingen in spiermassa, minder lichamelijke activiteit, slaap, stress en hormonale veranderingen.
Naarmate je ouder wordt, wordt het behoud van spiermassa steeds belangrijker. Spieren ondersteunen je kracht en mobiliteit en spelen een rol bij je energieverbruik.
Gevarieerd eten met voldoende eiwitten en regelmatig krachttrainen kunnen bijdragen aan je algehele gezondheid.
Gewichtsveranderingen zijn niet onvermijdelijk. Ze zeggen ook niets over hoe goed je voor jezelf zorgt.
Ja, veranderingen aan je haar kunnen tijdens de perimenopauze voorkomen. Misschien verlies je meer haar dan normaal, wordt je scheiding breder of voelt je haar dunner aan.
Hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op de haargroeicyclus. Maar haaruitval kan ook andere oorzaken hebben, zoals erfelijke aanleg, schildklierproblemen, voedingstekorten, stress of bepaalde medicijnen.
Merk je plotseling of aanzienlijk haarverlies? Bespreek dit dan met je huisarts of een dermatoloog. Zij kunnen helpen onderzoeken wat de oorzaak is, zonder er automatisch van uit te gaan dat het hormonaal is.
Ja. Je zin in seks kan tijdens de perimenopauze veranderen.
Sommige vrouwen hebben minder zin in seks, terwijl anderen weinig verschil merken of juist meer verlangen ervaren. Hormonale veranderingen kunnen een rol spelen, maar ook slaap, stress, stemming en veranderingen in je relatie kunnen invloed hebben.
Een lager oestrogeenniveau kan daarnaast bijdragen aan vaginale droogheid en ongemak tijdens seks. Dat kan intimiteit minder prettig maken en invloed hebben op je libido.
Bij vaginale droogheid kunnen vaginale moisturizers en glijmiddelen verlichting geven. Er zijn ook andere behandelingen mogelijk. Blijven de klachten bestaan of beïnvloeden ze je seksleven? Bespreek dit dan met je huisarts of een andere zorgverlener.
Tijdens de perimenopauze verandert de werking van je eierstokken. De hoeveelheid oestrogeen en progesteron die je lichaam aanmaakt, wordt minder voorspelbaar. Je hormoonspiegels kunnen daardoor sterk schommelen, soms van de ene menstruatiecyclus naar de andere.
Oestrogeen kan in deze fase flink stijgen en dalen. Naarmate je dichter bij de menopauze komt, neemt de hoeveelheid oestrogeen uiteindelijk af. Ook de aanmaak van progesteron verandert, vooral in cycli waarin geen eisprong plaatsvindt.
Deze hormonen beïnvloeden meer dan alleen je cyclus regelen. Ze spelen ook een rol bij onder andere je lichaamstemperatuur, botgezondheid, slaap en stemming.
Dat helpt verklaren waarom je tijdens de perimenopauze veranderingen op verschillende plekken in je lichaam kunt merken.
Ja. Je kunt al veranderingen ervaren die bij de perimenopauze passen, terwijl je menstruatie nog regelmatig is.
Hormonale schommelingen kunnen namelijk beginnen voordat je cyclus merkbaar verandert. Misschien slaap je slechter, voel je je vaker moe, verandert je stemming of heb je meer moeite om je te concentreren.
Een regelmatige menstruatie betekent dus niet automatisch dat je nog niet in de perimenopauze zit. Merk je veranderingen in hoe je je voelt? Bespreek deze dan met je huisarts.
Ja. Ook tijdens de perimenopauze kun je nog zwanger worden.
Je vruchtbaarheid neemt geleidelijk af naarmate je ouder wordt, maar een eisprong kan nog steeds plaatsvinden. Dat geldt ook wanneer je menstruatie onregelmatig is geworden.
Wil je niet zwanger worden? Dan blijft anticonceptie tijdens de perimenopauze belangrijk.
Wanneer je veilig kunt stoppen, hangt af van je leeftijd, je menstruatiegeschiedenis en het type anticonceptie dat je gebruikt. HST (hormoonsubstitutietherapie) voorkomt geen zwangerschap.
Bespreek met je huisarts of anticonceptiespecialist welke opties bij jouw situatie passen.
Meestal is een bloedtest niet nodig om de perimenopauze vast te stellen. Bij gezonde vrouwen van 45 jaar en ouder met typische klachten wordt de diagnose doorgaans gebaseerd op leeftijd, veranderingen in de menstruatiecyclus en symptomen.
Dat komt doordat je hormoonspiegels tijdens de perimenopauze sterk kunnen schommelen. Een bloedtest laat maar één moment zien en geeft daardoor niet altijd een goed beeld van wat er over een langere periode gebeurt.
In bepaalde situaties kan bloedonderzoek wel nuttig zijn. Je huisarts kan bijvoorbeeld een FSH-test overwegen als je tussen de 40 en 45 jaar bent en klachten ervaart die bij de overgang passen. Ook bij vrouwen jonger dan 40 jaar kan onderzoek nodig zijn als er een vermoeden is van premature ovariële insufficiëntie (POI).
Afhankelijk van je klachten en medische voorgeschiedenis kan je huisarts ook andere onderzoeken voorstellen om mogelijke andere oorzaken uit te sluiten.
Er bestaat geen specifiek dieet dat de klachten van de perimenopauze voorkomt of wegneemt. Wel kan gevarieerd en voedzaam eten je gezondheid ondersteunen, tijdens en na deze levensfase.
Probeer regelmatig verschillende voedingsmiddelen te combineren, zoals:
- Eiwitten: uit eieren, vis, peulvruchten, tofu en yoghurt.
- Vezels: uit groenten, fruit, bonen, linzen en volkorenproducten.
- Gezonde vetten: uit noten, zaden, olijfolie en vis.
- Calciumrijke producten: ter ondersteuning van je botgezondheid.
- Groenten en fruit: met verschillende kleuren en voedingsstoffen.
Een maaltijd met eiwitten, vezelrijke koolhydraten en gezonde vetten is een goed uitgangspunt.
Je hoeft hiervoor geen streng of beperkend dieet te volgen. Variatie en regelmaat zijn een prettiger uitgangspunt dan streven naar een perfect eetpatroon.
Heb je dieetbeperkingen of krijg je bepaalde voedingsstoffen onvoldoende binnen? Dan kan het zinvol zijn om dat aan te vullen met supplementen.
Je spieren en botten verdienen extra aandacht naarmate je ouder wordt.
Je spiermassa neemt van nature geleidelijk af. Rond de overgang kunnen hormonale veranderingen daarnaast bijdragen aan een versneld verlies van botmassa.
Krachttraining belast je spieren en botten op een manier die kan helpen om spierkracht te behouden, je mobiliteit te ondersteunen en je botgezondheid te bevorderen.
Je hoeft daarvoor niet meteen met zware gewichten te trainen. Oefeningen met je eigen lichaamsgewicht, weerstandsbanden of gewichten kunnen allemaal onderdeel zijn van krachttraining.
Ook wandelen en andere activiteiten waarbij je je eigen lichaamsgewicht draagt, kunnen bijdragen aan je algehele gezondheid.
Je slaap kan tijdens de perimenopauze veranderen. Misschien val je moeilijker in slaap, word je vaker wakker of voel je je 's ochtends minder uitgerust. Een paar aanpassingen in je dagelijkse routine kunnen helpen.
Je kunt bijvoorbeeld proberen om:
- Rond dezelfde tijd naar bed te gaan en op te staan.
- Je slaapkamer koel, donker en comfortabel te houden.
- Overdag voldoende daglicht te krijgen.
- Regelmatig te bewegen.
- Voor het slapengaan tijd te nemen om tot rust te komen.
- Later op de dag minder cafeïne te drinken.
- Alcohol te beperken, vooral in de avond.
- Een ontspannend ritueel voor het slapengaan te ontwikkelen.
Blijf je uitgeput wakker worden of houden je slaapproblemen aan? Bespreek dit dan met je huisarts. Langdurige slaapproblemen verdienen aandacht en kunnen verschillende oorzaken hebben.
Er is niet één behandeling die voor iedereen werkt. Welke ondersteuning passend is, hangt af van je klachten, medische voorgeschiedenis en persoonlijke voorkeuren.
Mogelijkheden zijn onder andere:
- HRT (HST oftewel Hormonale Substitutietherapie in het Nederlands).
- Cognitieve gedragstherapie (CGT) die specifiek op de overgang is gericht.
- Vaginale moisturizers en glijmiddelen bij droogheid en ongemak.
- Medicijnen op recept voor bepaalde klachten.
- Aanpassingen in je leefstijl die je algemene gezondheid ondersteunen.
Sommige vrouwen kiezen voor een medische behandeling, anderen beginnen met veranderingen in hun leefstijl. Je kunt ook verschillende vormen van ondersteuning combineren.
Klachten die invloed hebben op je dagelijks leven hoef je niet zomaar te accepteren. Je huisarts kan met je meedenken over de mogelijkheden.
HRT (HST oftewel Hormonale Substitutietherapie in het Nederlands) is een medische behandeling waarbij hormonen worden aangevuld die je lichaam tijdens de overgang minder of onregelmatiger gaat aanmaken.
Oestrogeen is het belangrijkste hormoon binnen HST. Als je een baarmoeder hebt, wordt naast systemisch oestrogeen meestal ook een progestageen voorgeschreven. Dit helpt het baarmoederslijmvlies te beschermen.
HST wordt onder andere gebruikt bij opvliegers en nachtzweten. Afhankelijk van je persoonlijke situatie kan het ook bij andere overgangsklachten helpen.
Je kunt al tijdens de perimenopauze met HST beginnen. Welk type, welke dosering en welke toedieningsvorm passend zijn, hangt af van je klachten, medische voorgeschiedenis en persoonlijke situatie.
Zoals bij iedere medische behandeling zijn er mogelijke voordelen en risico's. Die verschillen per persoon en zijn onder andere afhankelijk van je leeftijd, medische voorgeschiedenis en de vorm van HST.
Bespreek de mogelijkheden en risico's met je huisarts of een andere zorgverlener voordat je een beslissing neemt.
Je voedingsbehoeften kunnen veranderen naarmate je ouder wordt. Sommige voedingsstoffen verdienen in deze levensfase extra aandacht.
Calcium en vitamine D spelen een rol bij het behoud van gezonde botten. Eiwitten helpen je spiermassa te behouden. Na de menopauze neemt de behoefte aan ijzer doorgaans af, doordat je niet meer menstrueert.
Ook plantaardige ingrediënten, zoals salie, rode klaver, passiebloem en citroenmelisse, worden onderzocht vanwege hun mogelijke rol tijdens deze levensfase. Er is nog meer kwalitatief goed onderzoek nodig om hun effecten, geschikte doseringen en veiligheid op de lange termijn goed te begrijpen.
Gestandaardiseerde plantenextracten kunnen helpen om de hoeveelheid specifieke plantenstoffen in een product consistenter te houden.
Supplementen zijn niet voor iedereen nodig. Sommige ingrediënten kunnen bovendien een wisselwerking hebben met medicijnen. Overleg daarom met je zorgverlener voordat je nieuwe supplementen gaat gebruiken.
Een gesprek met je huisarts kan een goede eerste stap zijn als je veranderingen ervaart en wilt weten wat er aan de hand is.
Het kan helpen om je vooraf voor te bereiden. Schrijf bijvoorbeeld op:
- Veranderingen in je menstruatiecyclus.
- Lichamelijke klachten, zoals opvliegers, nachtzweten of gewrichtsklachten.
- Veranderingen in je slaap, stemming, concentratie en energieniveau.
- Wanneer je klachten zijn begonnen en hoe vaak je ze ervaart.
- Medicijnen en supplementen die je gebruikt.
- Welke invloed je klachten hebben op je werk, relaties en dagelijks leven.
Je kunt tijdens je afspraak ook vragen:
- Kunnen mijn klachten met de overgang te maken hebben?
- Zijn er andere mogelijke verklaringen?
- Is aanvullend onderzoek nodig?
- Welke behandelmogelijkheden zijn er?
- Kan hormoontherapie in mijn situatie passend zijn?
- Is het zinvol om met een overgangsspecialist te praten?
Je klachten verdienen serieuze aandacht. Heb je het gevoel dat je niet voldoende wordt geholpen of dat je zorgen niet worden meegenomen? Dan kun je vragen om verder onderzoek of een tweede mening.
Geen resultaat. Probeer een andere zoekopdracht of mail jouw vraag naar support@september-care.com.
Ontvang als eerste updates
Sluit je aan bij de Séptember-community voor wetenschappelijke inzichten, nieuwe perspectieven en kennis over vrouwengezondheid.
